Các dấu hiệu cảnh báo sớm rủi ro mất khả năng thanh toán của các ngân hàng Việt Nam: Từ góc nhìn Xếp hạng tín nhiệm

Rủi ro mất khả năng thanh toán của một ngân hàng thường không xuất hiện một cách đột ngột. Trong nhiều trường hợp, các dấu hiệu cảnh báo đã hình thành và tích tụ từ nhiều năm trước thông qua những thay đổi về mô hình kinh doanh, chất lượng tài sản, thanh khoản, mức độ an toàn vốn hay năng lực quản trị, trước khi trở thành một vấn đề nghiêm trọng.

Trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam vẫn ở mức cao khoảng 146% vào cuối năm 2025 và Luật Các tổ chức tín dụng 2024 đã bổ sung cơ chế can thiệp sớm, việc nhận diện các tín hiệu rủi ro ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cơ quan quản lý, nhà đầu tư và các tổ chức tài chính.

Trong Nghiên cứu “Các dấu hiệu cảnh báo sớm rủi ro mất khả năng thanh toán của các ngân hàng Việt Nam: Từ góc nhìn Xếp hạng tín nhiệm”, FiinRatings phân tích 15 trường hợp ngân hàng mất khả năng thanh toán hoặc tiệm cận tình trạng mất khả năng thanh toán tại Việt Nam, xây dựng bộ nhận diện bao gồm 11 dấu hiệu cảnh báo sớm và kiểm thử trên 12 ngân hàng đang hoạt động, sử dụng dữ liệu giai đoạn 2020–2025.

Một số nội dung chính gồm:

🔹 Các dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện từ một vài năm trước khi ngân hàng rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán và lặp lại trên cả phương diện định lượng và định tính, dù nguyên nhân trực tiếp của từng trường hợp không hoàn toàn giống nhau. Trong đó, các dấu hiệu định lượng phản ánh những bất thường về mô hình kinh doanh, cấu trúc tài sản - nguồn vốn, bộ đệm vốn, chất lượng tài sản và thanh khoản; còn các dấu hiệu định tính tập trung vào vị thế rủi ro, huy động vốn và quản trị.

🔹 Các chỉ tiêu an toàn vốn theo quy định có thể chưa phản ánh kịp thời toàn bộ rủi ro tích tụ. Trong một trường hợp được nghiên cứu, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) vẫn duy trì ở mức 9–10% trong ba năm liên tiếp, trong khi tỷ lệ đòn bẩy thuần và số ngày lãi, phí phải thu đã phát tín hiệu bất thường từ 24–36 tháng trước khi ngân hàng mất khả năng thanh toán. Kết quả này cho thấy việc đánh giá rủi ro cần xem xét thêm các chỉ báo bổ trợ, thay vì chỉ dựa trên các chỉ tiêu vốn được công bố theo quy định.

🔹 Một nghịch lý đáng chú ý là những dấu hiệu ít phổ biến hơn lại có thể mang giá trị cảnh báo cao hơn. FiinRatings phân nhóm 11 dấu hiệu theo mức độ phổ biến và nhận thấy một số dấu hiệu tuy chỉ xuất hiện ở số ít ngân hàng nhưng lại mang giá trị cảnh báo cao trong việc nhận diện những rủi ro đặc thù dễ bị bỏ qua.

🔹 Bộ nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm cho thấy khả năng phân biệt tương đối rõ giữa các nhóm xếp hạng tín nhiệm. Kết quả kiểm thử trên 12 ngân hàng (sử dụng dữ liệu giai đoạn 2020–2025) cho thấy các ngân hàng thuộc nhóm [AA] trở lên và [A] ghi nhận khá ít dấu hiệu cảnh báo, trong khi tần suất xuất hiện có xu hướng gia tăng rõ rệt ở các nhóm có mức xếp hạng hoặc đánh giá tín dụng sơ bộ thấp hơn.

Theo FiinRatings, bộ chỉ báo này là công cụ hỗ trợ hoạt động giám sát, quản trị rủi ro và đánh giá tín nhiệm, không phải cơ sở độc lập để kết luận một ngân hàng có nguy cơ mất khả năng thanh toán. Việc áp dụng cần được kết hợp với phân tích tài chính, các yếu tố định tính và bối cảnh hoạt động cụ thể của từng tổ chức.

Khi khuôn khổ pháp lý về can thiệp sớm và giám sát ngân hàng tại Việt Nam tiếp tục được hoàn thiện, các công cụ cảnh báo sớm mang tính bổ trợ được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giám sát chủ động, cải thiện chất lượng đánh giá tín dụng và củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với thị trường tài chính.

👉 ĐỌC BÁO CÁO ĐẦY ĐỦ TẠI ĐÂY

👉 Khám phá thêm các báo cáo Nhận định thị trường của FiinRatings:
https://fiinratings.vn/vi/nhan-dinh-thi-truong.html

----------------------------

Liên hệ FiinRatings để được hỗ trợ:

📩 Email: support@fiinratings.vn

📞 Tel: (84-24) 3562 6962